Groenland, IJsland en een smeltende Noordpool #
Over de afleveringen #
De dag dat Trump meer dan Groenland opeist #
Toekomstscenario van het noorden
Wat als een onverwachte geopolitieke wending de machtsverhoudingen in de Arctische regio voorgoed verandert?
In deze Tegenlicht-edit van de Bureau Buitenland-special ‘De dag dat Trump meer dan Groenland opeist’, schetst journalist Maarten Schinkel samen met diplomaten, militaire strategen en internationale experts, een denkbeeldig maar realistisch scenario: binnen 24 uur claimt de Amerikaanse president niet alleen Groenland, maar richt hij zijn blik ook op IJsland als strategisch doel.
Want wat als?
Hoe snel zullen internationale verhoudingen kantelen wanneer de Verenigde Staten hun territoriale ambities uitbreiden?
Hoe reageren Europa en andere bondgenoten op zo’n escalatie? En wat staat er op het spel in de Arctische regio, waar nieuwe vaarroutes, grondstoffen en militaire positie steeds zwaarder wegen?
Maarten Schinkel: ‘In 2027 belooft het ijs in het Noordpoolgebied zich verder terug te trekken dan ooit. De VS hebben hun zinnen al gezet op het verkrijgen van Groenland als strategische en economische uitbreiding. Is IJsland, dat eveneens op het westelijk halfrond ligt, de volgende? En wat gebeurt er dan? Onder de regering-Trump is veel van wat ondenkbaar was, dat plots niet meer.
Deze Bureau Buitenland-special schetst stap voor stap hoe ogenschijnlijk kleine signalen uit de recente geschiedenis – van Trumps uitspraken in Davos tot suggestieve oneliners van de Amerikaanse ambassadeur in Reykjavík – kunnen uitgroeien tot een mondiale crisis, en hoe bondgenootschappen en internationale structuren onder druk komen te staan wanneer één grootmacht de regels herschrijft.
Want wie de wateren rond Groenland en IJsland controleert, bepaalt mede de toegang tot nieuwe Arctische vaarroutes en het tempo waarin Europa zijn invloed verliest.
Waarom een smeltende Noordpool een nieuwe Koude Oorlog ontketent #
Verovering van de Noordpool
Nu het ijs op de Noordpool smelt door klimaatverandering, komen er in de zomer waterwegen vrij die schepen leiden naar grondstoffen die eerder niet te winnen waren. Een run van grootmachten op nikkel- en goudmijnen zet de geopolitieke verhoudingen op scherp en heeft grote gevolgen voor het leven van de Noordpoolbewoners. Een verslag in beeld, door fotografen Kadir van Lohuizen en Yuri Kozyrev.
De Russische fotograaf Yuri Kozyrev en de Nederlandse fotograaf Kadir van Lohuizen reisden af naar de Noordpool, ieder naar een ander gebied. Ze legden hun reis vast op foto’s en in video, en spraken er met de mensen die zij onderweg tegenkwamen. Van Lohuizen nam het westerse deel van de Arctic voor zijn rekening. De oorspronkelijke bewoners van de Noordpool – de Inuit – nemen hem mee op walvisjacht, en leggen hem uit hoe het smeltende ijs hun levensonderhoud bedreigt. Ook reist hij mee met het Canadese leger en gaat hij langs bij de Amerikaanse kustwacht op de Noordpool, die de vrijgekomen vaarroutes bewaakt.
Militaire aanwezigheid groeit, nu de strijd om olie, gas, en mineralen in het Noordpoolgebied losbarst. Het gaat hard: vooral het Russische deel van het Noordpoolgebied verandert razendsnel. Havens worden in rap tempo aangelegd en de Russen bouwen ijsbrekers in grote getale, waarmee een containerschip in amper drie weken van China naar Noorwegen vaart. Daar, bij de Russen, bezoekt Kozyrev de gasvelden van het Russische gasbedrijf Gazprom in Siberië, die met de nieuwste technieken worden uitgebuit, en gaat hij op bezoek bij de Marine Academie, waar jonge Russische rekruten worden opgeleid. De jongens, soms kinderen nog, krijgen les over het klimaat en het hanteren van een geweer, terwijl ze zingen over de heldenrol die ze in de toekomst gaan vervullen.
Ondertussen is het evenwicht wankel tussen Gazprom en de nomadische Nenets, die sinds jaar en dag door de poolgebieden trekken. Want de smeltende Noordpool biedt economische kansen maar bedreigt ook de levens van de oorspronkelijke bewoners. Maar ook die van ons: het lijkt misschien een ver-van-je-bedshow, maar het Noordpool-ijs functioneert als een soort airconditioning voor de aarde. Niets doen is geen optie.
Met o.a. Kadir van Lohuizen (fotojournalist), Yuri Kozyrev (fotojournalist) en David Barber (klimaatwetenschapper).
De aflevering Verovering van de Noordpool werd uitgezonden in 2019. Dit is een samenvatting daarvan.
Datum en tijd #
donderdag 16 april 2026 van 19:30 tot 21:30
Locatie #
in de Theaterzaal van de Bibliotheek Centrum
de Bibliotheek Deventer
Stromarkt 18
7411 PK Deventer
Doe mee #
Aanmelden is niet verplicht maar wordt wel gewaardeerd.
Toegang gratis, een vrije gift is welkom.
Graag meld je vooraf aan via een bericht aan: (optioneel, je kunt op het e-mailadres klikken).
Uitzendingen VPRO Tegenlicht #
Wie heeft de macht over de geldpers nou echt? #
Maarten Schinkel
NB: Maarten Schinkel is zelf in persoon niet aanwezig in Deventer
tegenlicht.vpro.nl/artikelen/de-dag-dat-trump-niet-alleen-groenland-maar-ook-ijsland-opeist
Waarom economische groei niet wenselijk is #
Kadir van Lohuizen, Yuri Kozyrev en David Barber
NB: de mensen Kadir van Lohuizen, Yuri Kozyrev of David Barber zijn zelf in persoon niet aanwezig in Deventer
tegenlicht.vpro.nl/artikelen/verovering-van-de-noordpool
Tegenlicht Meet-up Deventer #
Tegenlicht Meet-up Deventer wil bijdragen aan kritisch denken en constructief samenleven. Meet-up-bijeenkomsten worden georganiseerd naar aanleiding van uitzendingen VPRO Tegenlicht. Als werkgroep vrijwilligers werken we samen met de bibliotheek Deventer, het is een voortzetting van de Meet-up’s in Deventer die door Trees Schopman geïnitieerd zijn, zij heeft de taken aan ons overgedragen.
Gezamenlijk bekijken we de aflevering en starten vervolgens de discussie waarin we met de aanwezigen samen onderzoeken wat de consequenties van dit onderwerp voor ons zijn.