De opmars van eindtijdfascisme #
Over de afleveringen #
De bizarre alliantie van technologie, fascisme en geloof #
De opmars van eindtijdfascisme
Eindtijdfascisme, de door Astra Taylor en Naomi Klein geduide alliantie tussen technologie, fascisme en geloof. Het is een ideologie waarin dit bonte gezelschap een fundamenteel uitgangspunt deelt: deze wereld is niet meer te redden, en maar een bepaald type mens mag en kan de teloorgang van onze wereld overleven.
In klimaatrampen, oorlogen, pandemieën en de razendsnelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie ziet de eindtijdfascist niet enkel bedreigingen, maar juist ook welkome, heilige tekenen van hun overtuiging dat de apocalyps nadert, en voor de urgentie hun in-groep te verzamelen.
En waar de meeste mensen willen voorkomen dat de doemdagklok werkelijk twaalf uur slaat, drukt de eindfascist liever op het gaspedaal, terwijl het nog gauw d’r selectieve in-groepje in de achterbak laadt voor ze koers zet naar bunkerveiligheid, goddelijke verlossing, of Mars. Immers: wie ervan overtuigd is dat de wereld toch ten onder gaat, heeft weinig reden om haar nog te beschermen en maakt vooral dat ze wegkomt.
‘To even describe this worldview makes you sound a little bit insane,’ vertelt Astra Taylor ons. En inderdaad: haar verhaal klinkt als een slechte complottheorie, maar dat is het niet. Het is een ongemakkelijke waarheid waarin de hoofdrolspelers vaak beschikken over miljarden dollars, macht en toegang tot de technologie van morgen.
Dat de machtigste en rijkste mensen op aarde deze ideologie aanhangen, helpt niet echt mee. Zeker niet wanneer ze niet langer proberen rampen te voorkomen, maar zich enkel nog bezighouden met de vraag wie ze mag overleven…
Gelukkig is er nog, enigszins, hoop. Luister maar naar Astra.
Over Astra Taylor
De Canadese-Amerikaanse schrijfster staat bekend om haar maatschappelijk kritische boeken. In haar werk verwijst Taylor naar hoopvolle alternatieven, en bepleit ze een andere aanpak van onze aarde. Daarnaast schrijft Taylor voor The New Yorker en The New York Times , en ontving ze een American Book Award. Naast haar literaire werken, heeft Taylor ook verschillende documentaires gemaakt, en is ze één van de oprichters van de organisatie Debt Collective.
Waarom we beter af zijn zonder genieën volgens Helen Lewis #
De vloek van het genie
‘Genie’ is geen neutrale beschrijving, maar een sociaal geconstrueerde status die macht kan legitimeren. Het gevaar zit ’m in de vertekening van verantwoordelijkheid. Wie als genie wordt gezien, krijgt per definitie een uitzonderingspositie: fouten worden gebagatelliseerd, gedrag wordt gerationaliseerd. En daarmee creëert het label een morele asymmetrie, namelijk: hetzelfde gedrag dat bij een ‘normaal’ persoon wordt veroordeeld, wordt bij een ‘genie’ gedoogd of zelfs bewonderd. Dat ondermijnt niet alleen ethische standaarden, maar ook institutionele checks and balances.
In haar boek The Genius Myth ontmantelt Lewis het idee dat uitzonderlijke prestaties voortkomen uit een bijna bovennatuurlijke individuele gave. Het vervormt hoe we succes verklaren, hoe we leiders beoordelen en hoe we falen begrijpen. Lewis benadrukt hoe dit mechanisme machtsmisbruik maskeert en zelfs legitimeert: genialiteit fungeert als moreel schild.
Of we – alle zojuist opgedane kennis ten spijt – niet tòch wat genieën nodig hebben om de (nogal) prangende kwesties van deze tijd mee op te kunnen lossen? Nee, is het antwoord. Want door genialiteit te verheffen tot zeldzame eigenschap van enkelen, worden collectieve bijdragen systematisch ondergewaardeerd. Het is zelden één persoon die iets oplost, maar bijna altijd een collectief.
Over Helen Lewis
Helen Lewis is een Engelse journalist en vaste schrijver bij The Atlantic. Ze schrijft over het raakvlak tussen politiek, maatschappij en digitale cultuur. Ze was vroeger adjunct-hoofdredacteur bij The New Statesman en heeft ook artikelen geschreven voor The Guardian en The Sunday Times.
Datum en tijd #
donderdag 17 september 2026 van 19:30 tot 21:30
Locatie #
in de Theaterzaal van de Bibliotheek Centrum
de Bibliotheek Deventer
Stromarkt 18
7411 PK Deventer
Doe mee #
Aanmelden is niet verplicht maar wordt wel gewaardeerd.
Toegang gratis, een vrije gift is welkom.
Graag meld je vooraf aan via een bericht aan: (optioneel, je kunt op het e-mailadres klikken).
Uitzendingen VPRO Tegenlicht #
De bizarre alliantie van technologie, fascisme en geloof #
Astra Taylor
NB: Astra Taylor is zelf in persoon niet aanwezig in Deventer
YouTube: www.youtube.com/watch de uitzending van 30 augustus 2026
Waarom we beter af zijn zonder genieën volgens Helen Lewis #
Helen Lewis
NB: Helen Lewis is zelf in persoon niet aanwezig in Deventer
YouTube: www.youtube.com/watch de uitzending van 1 april 2026
Tegenlicht Meet-up Deventer #
Tegenlicht Meet-up Deventer wil bijdragen aan kritisch denken en constructief samenleven. Meet-up-bijeenkomsten worden georganiseerd naar aanleiding van uitzendingen VPRO Tegenlicht. Als werkgroep vrijwilligers werken we samen met de bibliotheek Deventer, het is een voortzetting van de Meet-up’s in Deventer die door Trees Schopman geïnitieerd zijn, zij heeft de taken aan ons overgedragen.
Gezamenlijk bekijken we de aflevering en starten vervolgens de discussie waarin we met de aanwezigen samen onderzoeken wat de consequenties van dit onderwerp voor ons zijn.